Vandaag ben ik een gastspreker tijdens een gastles. De belangrijkste voorwaarde is dat iedereen zijn telefoon uitzet.
We spreken vaak over individuele psychische problemen. Maar misschien is dat niet de juiste manier om ernaar te kijken.
Waar we werkelijk mee worstelen, is een maatschappelijk probleem.
We leven in een samenleving waarin burn-outs, verslavingen, stress, angst en overprikkeling steeds vaker voorkomen. De vraag naar geestelijke gezondheidszorg groeit explosief, terwijl honderdduizenden mensen maanden of zelfs langer op een wachtlijst staan. Ondertussen wordt psychisch lijden nog te vaak benaderd als een individueel medisch probleem dat met een diagnose en medicijnen moet worden opgelost. Dat kan voor sommige mensen waardevol zijn, maar het verandert niets aan de omstandigheden die ervoor zorgen dat zoveel mensen vastlopen.
Misschien moeten we daarom niet alleen kijken naar de mens, maar ook naar het systeem waarin die mens leeft.
Overprikkeling is geen persoonlijk falen. We hebben met elkaar een samenleving gecreëerd waarin de druk voortdurend toeneemt. Alles moet sneller. Alles moet efficiënter. We zijn altijd bereikbaar en overal wordt een directe reactie verwacht.
Laatst kreeg ik een boze e-mail omdat ik niet dezelfde dag had gereageerd. Mijn antwoord was eenvoudig: die e-mail had op dat moment geen prioriteit. Ik verwacht van mezelf dat ik mijn tijd bewust indeel. Als iemand verwacht dat ik altijd binnen enkele uren of een dag reageer, dan kan en wil ik die verwachting niet waarmaken.
Wanneer iedereen de reactietijd steeds verder verkort, creëren we gezamenlijk een cultuur waarin niemand nog rust ervaart. Uiteindelijk raken we allemaal opgejaagd door verwachtingen die we zelf hebben opgebouwd.
Daarom geloof ik dat we niet nóg beter moeten leren plannen of nóg efficiënter moeten worden. Juist dat voortdurende streven naar optimalisatie is een deel van het probleem.
Niet alles kan worden geoptimaliseerd.
Sommige dingen kosten nu eenmaal tijd. Sommige berichten kunnen wachten. Sommige afspraken moeten worden afgezegd. Sommige doelen zijn simpelweg niet allemaal tegelijk haalbaar.
Ruimte ontstaat niet doordat we meer doen, maar doordat we bewust minder doen.
Als we willen voorkomen dat steeds meer mensen uitvallen met burn-outs of andere psychische klachten, zullen we opnieuw moeten leren begrenzen. Niet alles hoeft perfect. Niet alles hoeft vandaag. Niet alles hoeft überhaupt.
Dat vraagt om acceptatie.
Niet omdat we onverschillig zijn, maar omdat de werkelijkheid nu eenmaal grenzen kent. We kunnen blijven vechten tegen alles wat niet gaat zoals we willen, maar uiteindelijk put die strijd ons uit.
Ook in Nederland zullen er altijd problemen zijn. We kunnen ons overal druk over maken, overal tegen protesteren en ons voortdurend verzetten tegen de manier waarop de samenleving functioneert.
Voor mij is dat niet langer de weg die ik wil volgen.
Ik kies ervoor mijn energie te richten op datgene waar ik daadwerkelijk invloed op heb.
Ik zoek bewust de rust op. Ik probeer zoveel mogelijk aanwezig te zijn in het hier en nu, zonder voortdurend afgeleid te worden door televisie, internet of mijn telefoon.
Mijn tijd besteed ik liever aan stilte, contemplatie, wandelen, gesprekken en meditatie.
Daar ervaar ik helderheid.
Daar ontdek ik wat werkelijk belangrijk is.
Ik werk bovendien samen met een klein aantal bijzondere mensen aan een project waarin rust, aandacht en echte ontmoeting centraal staan.
Het meest bijzondere is misschien wel wat we níét doen.
Onze smartphones liggen veilig opgeborgen. Tijdens onze bijeenkomsten wordt niet gebeld, niet geappt, niet geïnternet en niet gerookt.
Juist doordat alle afleiding verdwijnt, ontstaat er weer ruimte voor echte aandacht.
En misschien is dat wel precies waar onze samenleving het meest behoefte aan heeft.
